Trẻ nhỏ và người già trong mùa nước nổi

Mùa nước nổi ở đồng bằng sông Cửu Long là một phần của nếp sống, nhưng nó mang rủi ro rất cụ thể cho hai nhóm: trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Bài này nói về những gì làm được để giữ an toàn cho họ.

Trẻ nhỏ — rủi ro đuối nước là nghiêm trọng nhất

🔴 Đây là rủi ro lớn nhất và cần nói thẳng: trẻ nhỏ có thể đuối nước ở độ sâu rất nông và trong thời gian rất ngắn. Không cần sông sâu — một vũng nước, một mương nhỏ, một lu nước cũng đủ.

Trông trẻ là biện pháp quan trọng nhất. Không có thiết bị nào thay được việc có người lớn để mắt tới. Và "để mắt" nghĩa là nhìn thấy được, không phải ở trong nhà trong khi trẻ chơi ngoài sân.

Rào chắn quanh nhà và quanh lối ra bờ nước. Cổng có chốt cao ngoài tầm với của trẻ.

Đậy kín lu, khạp, bể nước. Đây là chỗ đuối nước xảy ra ngay trong nhà.

Áo phao khi đi ghe xuồng. Không có ngoại lệ, kể cả đi gần. Và áo phải vừa cỡ trẻ — áo người lớn cho trẻ nhỏ thì tuột ra.

Dạy bơi. Đây là việc đáng đầu tư nhất ở vùng sông nước — nhiều địa phương có lớp dạy bơi cho trẻ, hỏi trường học hoặc chính quyền địa phương.

⚠️ Nhưng biết bơi không phải bảo hiểm. Trẻ biết bơi vẫn đuối nước khi kiệt sức, khi bị dòng chảy cuốn, hoặc khi hoảng. Trông trẻ vẫn là việc chính.

Đường tới trường trong mùa nước

Chuyện thực tế của rất nhiều gia đình:

Đưa đón thay vì để trẻ đi một mình trong những ngày nước lớn.

Áo phao trên đường đi nếu phải qua ghe hoặc đi dọc bờ.

Biết đường nào ngập sâu. Đi cùng trẻ một lần để chỉ rõ chỗ nào tránh.

Nếu nước quá lớn thì cho nghỉ. Một buổi học không đáng đánh đổi.

Phối hợp với hàng xóm — nhiều nơi tổ chức đưa đón chung, và cách này vừa an toàn hơn vừa đỡ công.

Người lớn tuổi

Trơn trượt là rủi ro hàng đầu. Sàn ướt, bậc thềm, cầu ván bắc qua chỗ ngập. Ngã ở tuổi cao có thể dẫn tới gãy xương và nằm viện dài.

Làm gì được: thảm chống trượt ở chỗ hay ướt, tay vịn ở bậc và ở lối đi hay dùng, đèn đủ sáng ở lối đi ban đêm, và dọn ngay chỗ nước đọng.

Thuốc men. Đây là điều quan trọng và hay bị quên: người lớn tuổi thường uống thuốc đều hằng ngày, và mùa nước làm việc đi lấy thuốc khó hơn. Chuẩn bị đủ thuốc trước mùa, để chỗ cao và khô, và giữ đơn thuốc cùng danh sách thuốc trong túi chống nước.

Đường tới cơ sở y tế. Biết trước đi bằng đường nào khi nước lớn, và có số điện thoại của trạm y tế xã. Nếu có người bệnh nặng trong nhà thì nên bàn với trạm y tế từ đầu mùa.

Người đi lại khó khăn thì cần tính phương án di dời sớm hơn — không đợi tới lúc nước đã lên.

Chuẩn bị chung cho cả nhà

Một túi chống nước đựng: giấy tờ quan trọng, đơn thuốc, thuốc đang dùng, ít tiền mặt, sạc dự phòng, đèn pin. Để chỗ lấy nhanh được.

Danh sách số điện thoại viết ra giấy — không chỉ lưu trong điện thoại, vì điện thoại có thể hết pin hoặc ướt. Gồm: người nhà, hàng xóm, trạm y tế, chính quyền địa phương.

Thoả thuận điểm hẹn nếu cả nhà bị chia cắt.

Nước uống và thực phẩm khô đủ vài ngày, để chỗ cao.

Kê cao đồ điện và ổ cắm. Và biết chỗ ngắt cầu dao.

Áo phao cho từng người trong nhà, đúng cỡ, để chỗ ai cũng biết.

Nước sinh hoạt và bệnh tật

Mùa nước nổi có mấy vấn đề sức khoẻ lặp lại:

Nước nhiễm bẩn. Nước lũ mang theo chất thải và mầm bệnh. Không dùng nước lũ để rửa thực phẩm, rửa bát, hay đánh răng. Nước uống phải đun sôi hoặc xử lý theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương.

Bệnh ngoài da. Ngâm chân trong nước lâu gây nấm và lở loét. Rửa sạch và lau khô chân sau khi lội nước; có vết thương hở thì tránh lội, và nếu buộc phải thì che kín.

Bệnh đường tiêu hoá. Tăng rõ trong và sau mùa lũ.

Muỗi. Nước đọng là nơi muỗi sinh sản. Ngủ màn, và dọn các vật chứa nước đọng quanh nhà.

Rắn và côn trùng theo nước vào nhà — để ý khi thò tay vào chỗ tối.

🔴 Có dấu hiệu bệnh thì đi khám — sốt, tiêu chảy nhiều, vết thương sưng đỏ. Đừng đợi nước rút.

Khi phải di dời

Theo thông báo và hướng dẫn của chính quyền địa phương. Họ biết tình hình chung và có phương án — đây là chỗ nên nghe theo chứ không tự quyết.

Đi sớm hơn là muộn. Di dời khi nước đã cao thì nguy hiểm hơn nhiều.

Ưu tiên người, không ưu tiên đồ. Nhà cửa và tài sản sửa được; người thì không.

Mang theo túi chống nước đã chuẩn bị.

Không quay lại nhà ngập để lấy đồ khi nước còn cao. Điều này nghe hiển nhiên nhưng đã có nhiều người gặp nạn vì lý do đó.

Về nếp và niềm tin trong mùa nước

Nhiều gia đình có nếp riêng trong mùa nước — cúng, kiêng, các lệ về ngày giờ.

Phần vô hại thì cứ giữ; nó là một phần của đời sống vùng sông nước và mang lại sự yên lòng.

🔴 Chỗ không có ngoại lệ: không để bất cứ lệ nào làm hoãn việc di dời khi được hướng dẫn, hoãn việc đưa người bệnh đi khám, hay hoãn việc mặc áo phao cho trẻ. Ba chỗ đó là tính mạng.

Giữ nhịp sinh hoạt cho trẻ

Ngoài phần an toàn còn một phần ít được nói: mùa nước kéo dài nhiều tuần, và với trẻ nhỏ thì việc đảo lộn nhịp sinh hoạt cũng ảnh hưởng.

Giữ giờ ăn ngủ đều nếu được — đây là thứ giúp trẻ ổn định nhất khi mọi thứ xung quanh thay đổi.

Có chỗ chơi khô ráo trong nhà. Trẻ bị nhốt trong nhà nhiều ngày mà không có chỗ vận động thì sinh bứt rứt, và bứt rứt thì dễ trốn ra ngoài chơi nước.

Nói với trẻ về nguy hiểm theo cách bình tĩnh. Doạ thì trẻ sợ mà vẫn không hiểu; nói rõ chỗ nào không được tới và vì sao thì hiệu quả hơn.

Để mắt tới trẻ lớn hơn nữa. Trẻ mười, mười hai tuổi hay chủ quan vì thấy mình biết bơi — đây là nhóm cũng cần nhắc.

Sau khi nước rút

Vài điều riêng cho hai nhóm này:

Trẻ nhỏ và mảnh vỡ, vật sắc lẫn trong bùn — dọn sạch chỗ trẻ chơi trước khi cho ra.

Mốc trong nhà ảnh hưởng tới trẻ và người có bệnh hô hấp nhiều hơn — mở thông thoáng và xử lý sớm.

Người lớn tuổi và việc dọn dẹp nặng — đây là lúc dễ quá sức và dễ ngã. Chia việc cho người trẻ.

Tiêm chủng và khám định kỳ có thể bị lỡ trong mùa — sau khi nước rút thì kiểm lại lịch và bù sớm.

Tóm lại

Với trẻ nhỏ thì đuối nước là rủi ro nghiêm trọng nhất — trẻ có thể đuối nước ở độ sâu rất nông và trong thời gian rất ngắn, nên trông trẻ là biện pháp quan trọng nhất và không thiết bị nào thay được. Đậy kín lu khạp bể nước, rào lối ra bờ nước, áo phao vừa cỡ khi đi ghe. Biết bơi không phải bảo hiểm. Với người lớn tuổi thì trơn trượt là rủi ro hàng đầu, và chuẩn bị đủ thuốc trước mùa là việc hay bị quên nhất. Chuẩn bị một túi chống nước đựng giấy tờ, đơn thuốc và danh sách số điện thoại viết ra giấy. Không dùng nước lũ để rửa thực phẩm hay đánh răng. Và khi được hướng dẫn di dời thì đi sớm, ưu tiên người chứ không ưu tiên đồ.