Nước sinh hoạt và vệ sinh trong mùa ngập: giữ cho cả nhà khoẻ
Bốn bài trước của mục này nói cách chuẩn bị và sống chung với mùa nước, thứ tự dọn dẹp sau khi nước rút, cách giữ giấy tờ và tài sản, cùng chuyện điện và thiết bị. Bài này nói phần dễ bị xem nhẹ nhất trong những ngày ngập: nước ăn uống và vệ sinh.
Nước ngập trông thì chỉ là nước, nhưng nó thường mang theo nước thải, bùn, xăng dầu và rác. Đó là lý do những ngày sau một đợt ngập hay có người trong nhà đổ bệnh.
Trữ nước sạch trước khi nước lên
- Trữ đủ nước uống cho cả nhà trong vài ngày, trong can hoặc bình có nắp kín, để nơi cao.
- Trữ thêm nước cho việc rửa ráy — có thể dùng thùng lớn, chậu lớn, và đậy kín để muỗi không đẻ.
- Nếu dùng nước giếng hoặc bể chứa, hãy đậy kín nắp trước khi nước lên, vì nước ngập tràn vào bể là hỏng cả nguồn.
- Chuẩn bị sẵn một ít đồ ăn không cần nấu, phòng khi mất điện hoặc bếp ngập.
🔴 Nguyên tắc về nước trong ngày ngập
- Không uống nước lũ, và cũng không dùng nó để rửa rau, rửa bát. Đây là nguyên tắc đầu tiên và không có ngoại lệ.
- Nước giếng hoặc bể đã bị nước ngập tràn vào thì coi như không an toàn cho tới khi được xử lý và kiểm tra. Hãy hỏi cơ quan y tế hoặc cơ quan chuyên môn tại địa phương về cách xử lý phù hợp — mỗi nơi có hướng dẫn riêng, và đây không phải chỗ để làm theo lời mách trên mạng.
- Đun sôi kỹ trước khi uống nếu phải dùng nguồn không chắc chắn.
- Đun sôi không khử được mặn và cũng không loại được hoá chất — nếu nghi nước nhiễm dầu, hoá chất hay nhiễm mặn thì đừng dùng để ăn uống.
- Rửa tay là việc quan trọng nhất trong cả đợt ngập: sau khi lội nước, trước khi ăn, sau khi dọn dẹp. Nếu thiếu nước sạch thì dùng dung dịch rửa tay khô.
Vệ sinh khi nước vào nhà
- Đi ủng và mang găng khi lội hoặc dọn; nước ngập hay lẫn mảnh sắc, đinh, thuỷ tinh.
- Có vết xước hở thì rửa sạch và che lại trước khi lội, và theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng sau đó.
- Đồ ăn đã tiếp xúc với nước ngập thì bỏ, kể cả đồ trong bao bì bị ngâm. Thà mất một ít đồ ăn còn hơn một lần đi viện.
- Bát đĩa, dụng cụ nấu bị ngập thì rửa bằng nước sạch và tráng lại kỹ.
- Nhà vệ sinh bị ngập thì hạn chế dùng cho tới khi nước rút; chuẩn bị phương án tạm và giữ vệ sinh cho khu vực đó.
Muỗi và bệnh theo mùa nước
Sau ngập là lúc nước đọng khắp nơi, và đó là điều kiện cho muỗi sinh sôi. Vài việc làm được ngay:
- Úp hết vật chứa nước không dùng: xô, chậu, lốp xe, gáo dừa, chai lọ.
- Thay nước bình hoa, khay hứng chậu cây mỗi vài ngày.
- Ngủ màn, kể cả ban ngày với trẻ nhỏ.
- Mặc quần áo dài vào lúc sáng sớm và chiều tối.
Nếu trong nhà có người sốt, nhất là sốt cao kéo dài, đau nhức, hoặc có dấu hiệu bất thường khác, hãy tới cơ sở y tế thay vì tự mua thuốc. Sau các đợt ngập, ngành y tế địa phương thường có khuyến cáo riêng cho vùng đó — nên theo dõi và làm theo.
Với trẻ nhỏ và người lớn tuổi
- Trẻ nhỏ tuyệt đối không chơi gần vùng nước, kể cả nước nông trong sân. Đây là điều được nhắc lại trong mọi bài về vùng sông nước, và nó đáng được nhắc lại thêm lần nữa.
- Người lớn tuổi dễ trượt ngã trên nền ướt, nên hãy dọn đường đi, lau khô chỗ hay qua lại, và để dép có đế bám.
- Người có bệnh nền cần được bảo đảm thuốc men không bị ướt hay hết trong những ngày đi lại khó.
- Trữ sẵn thuốc đang dùng cho cả nhà trước mùa nước, để nơi cao và khô.
Sau khi nước rút
- Làm sạch và làm khô trước, bắt đầu từ khu bếp và khu ăn uống.
- Kiểm nguồn nước sinh hoạt và làm theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn trước khi dùng lại cho ăn uống.
- Bỏ mọi thực phẩm đã ngâm nước và những thứ để trong tủ lạnh nếu đã mất điện dài.
- Dọn bùn khỏi nền và các khe, vì bùn khô là nguồn bụi và mùi sau đó.
- Mở thoáng cho nhà khô, theo dõi xem có mốc mọc ở chân tường không.
Nói gọn lại
Trữ nước sạch và thuốc trước khi nước lên, không dùng nước ngập cho bất cứ việc gì liên quan tới ăn uống, rửa tay thật thường xuyên, và diệt nơi muỗi đẻ ngay khi nước rút. Khi có người sốt hoặc có dấu hiệu bất thường thì tới cơ sở y tế — mùa nước là lúc cần nghe khuyến cáo của ngành y tế địa phương hơn bao giờ hết.