Vùng hay ngập: giữ giấy tờ và tài sản cho khỏi mất trắng
Hai bài trước nói chuẩn bị trước mùa nước và dọn dẹp sau khi nước rút. Bài này nói phần ở giữa mà ít ai chuẩn bị: giữ những thứ không làm lại được.
Nhà cửa hỏng thì sửa. Đồ đạc mất thì mua lại. Nhưng giấy tờ gốc, ảnh cũ, sổ sách gia đình thì mất là mất — và đó lại là những thứ nhẹ nhất, dễ cất nhất, nếu làm trước.
Việc đáng làm nhất: chụp lại tất cả
- Chụp từng trang mọi giấy tờ quan trọng — giấy tờ tuỳ thân, nhà đất, học hành, bảo hiểm, hợp đồng.
- Chụp rõ, đủ sáng, thấy hết bốn góc.
- Lưu vào máy, rồi lưu thêm một nơi khác — gửi cho người nhà, hoặc lưu trên dịch vụ mà mình đăng nhập được từ điện thoại.
- Đặt tên tệp rõ ràng để sau này tìm được.
- Làm một lần mất một buổi, và cập nhật khi có giấy mới.
Bản chụp không thay được bản gốc về mặt thủ tục, nhưng nó giúp rất nhiều khi phải xin cấp lại: biết mình có những gì, số hiệu bao nhiêu, cấp ngày nào.
Ảnh cũ và sổ sách gia đình
- Đây là thứ mất là mất hẳn — không cơ quan nào cấp lại được.
- Chụp lại ảnh giấy bằng điện thoại, trong ánh sáng đều; không cần thiết bị gì.
- Gia phả, sổ tay, thư từ thì chụp từng trang.
- Nhờ người trẻ trong nhà làm nếu người giữ không rành máy móc — đây là việc con cháu giúp được ngay.
- Ghi chú ai trong ảnh khi người biết còn nhớ; ảnh không có tên thì sau này chỉ còn là ảnh người lạ.
Cất bản gốc
- Hộp kín nước, và bỏ thêm túi nhựa kín bên trong — hai lớp hơn một lớp.
- Đặt trên cao, cao hơn mức nước cao nhất đã từng thấy ở khu mình.
- Một chỗ cố định, cả nhà biết — để ai ở nhà lúc nước lên cũng lấy được.
- Đừng cất ở tầng trệt nếu nhà có gác.
- Gửi bản sao công chứng ở nhà người thân vùng khác, nếu là giấy tờ rất quan trọng.
Túi mang theo khi phải đi
Chuẩn bị sẵn một túi, để chỗ dễ lấy, và cả nhà biết nó ở đâu:
- Hộp giấy tờ — thứ đầu tiên.
- Thuốc đang uống của người trong nhà, kèm đơn thuốc.
- Sạc điện thoại và pin dự phòng.
- Tiền mặt — khi mất điện thì chuyển khoản và quẹt thẻ đều khó.
- Nước uống, đèn pin, quần áo khô.
- Danh sách số điện thoại quan trọng viết ra giấy — điện thoại hết pin thì mọi số trong máy đều vô dụng.
Điểm sáu là điểm hay bị bỏ qua nhất, và nó cứu rất nhiều tình huống — kể cả khi không có ngập.
Khi phải rời nhà
Không phải năm nào cũng tới mức đó, nhưng chuẩn bị trước thì lúc cần không phải nghĩ:
- Quyết sớm hơn là quyết muộn. Đi khi nước còn thấp thì an toàn hơn nhiều so với đi lúc đã ngập sâu.
- Ngắt cầu dao tổng trước khi rời nhà, và khoá van gas.
- Không lội qua dòng chảy xiết, kể cả khi nước trông nông — dòng chảy cuốn được người lớn.
- Không đi ban đêm nếu tránh được; không nhìn thấy hố và vật cản dưới nước.
- Báo cho người thân biết mình đi đâu, và hẹn điểm gặp nếu lạc nhau.
- Nghe thông báo của chính quyền địa phương và làm theo hướng dẫn — họ có thông tin về dòng chảy và về điểm trú mà mình không có.
Và một điều quan trọng hơn mọi tài sản: người đi trước, đồ đi sau. Quay lại lấy đồ giữa lúc nước đang lên là tình huống đã cướp đi nhiều mạng người.
Tài sản khác
- Đồ điện kê cao trước mùa nước: máy bơm, ổn áp, thiết bị.
- Chụp ảnh tài sản trong nhà một lượt — có ích khi làm hồ sơ hỗ trợ hoặc bảo hiểm.
- Hoá đơn của món giá trị thì chụp lại cùng với giấy tờ.
- Xe cộ có chỗ gửi cao ráo nếu báo nước lớn.
- Hàng hoá trong nhà kiêm tiệm thì kê lên trước, và ưu tiên hàng giá trị cao.
Bảo hiểm
- Có hay không thì cũng nên hỏi cho biết — hỏi đơn vị bảo hiểm xem có sản phẩm nào phù hợp với vùng mình.
- Đọc kỹ phần loại trừ, vì ngập lụt là hạng mục hay nằm trong đó.
- Giữ ảnh và hoá đơn — không có chứng cứ thì hồ sơ rất khó.
- Trang này không tư vấn bảo hiểm; chỉ nêu để hỏi đúng chỗ.
Làm trước mùa nước
- Chụp lại giấy tờ và ảnh cũ.
- Soạn túi mang theo, để chỗ cố định.
- Kê cao đồ điện và hàng hoá.
- Kiểm đèn pin, pin dự phòng, nước uống dự trữ.
- Thống nhất trong nhà: ai lo gì, gặp nhau ở đâu nếu phải rời nhà.
Năm việc này làm trong một buổi, một lần mỗi năm. Và điểm năm là điểm quan trọng nhất — vì lúc nước lên thì không ai còn bình tĩnh để bàn.