Sau khi nước rút: dọn dẹp và phục hồi theo đúng thứ tự

Bài trước nói chuẩn bị và sống chung với mùa nước. Bài này nói phần sau đó, thường nặng hơn: nước rút rồi thì làm gì.

Thứ tự dưới đây quan trọng — làm sai thứ tự thì vừa nguy hiểm vừa phải làm lại.

Trước hết: điện

Đây là phần đứng trước mọi việc khác, không có ngoại lệ.

1. Không bật điện lại khi thiết bị và ổ cắm còn ướt hoặc còn dính bùn.
2. Không lội nước nếu chưa chắc đã ngắt điện.
3. Để thợ điện kiểm hệ thống trước khi đóng cầu dao, nếu nước đã ngập tới ổ cắm hoặc tủ điện.
4. Thiết bị đã ngâm nước thì không cắm thử — phải để khô hẳn và có người kiểm.
5. Bình nóng lạnh, máy bơm, máy lạnh ngâm nước đều cần thợ xem.

Nói thẳng: đây là chỗ người ta mất mạng vì vội. Chờ thêm một ngày rẻ hơn nhiều.

Dọn bùn: làm sớm

• Dọn khi bùn còn ướt — khô lại thì bám chặt và khó gấp nhiều lần.
• Xả nước từ trên xuống, dồn bùn ra ngoài theo lối thoát.
• Đeo găng và ủng — nước lụt thường bẩn, có thể lẫn nước cống và mảnh sắc.
• Có vết thương hở thì không lội, và nếu bị thương trong lúc dọn thì rửa sạch và đi khám.
• Rác và bùn gom đúng chỗ theo hướng dẫn của địa phương.

Làm khô: càng nhanh càng đỡ mốc

Đây là cuộc đua với nấm mốc. Mốc mọc rất nhanh trên bề mặt ẩm, như bài về độ ẩm đã nói.

• Mở hết cửa khi ngoài trời khô hơn trong nhà.
• Quạt thổi ngang mặt sàn và tường, không thổi thẳng xuống.
• Máy hút ẩm nếu có, và lúc đó thì đóng cửa lại.
• Kê đồ lên cao cho thoáng bên dưới.
• Mở tủ, kéo ngăn kéo — chỗ kín là chỗ mốc trước.
• Bóc phần ốp và trần bị ngấm nếu nước đọng bên trong; để nguyên thì mốc âm ỉ nhiều tháng.

Đồ đạc: giữ gì bỏ gì

• Đồ gỗ ép và ván dăm ngâm nước thường phồng và không hồi lại.
• Nệm, gối, sofa vải ngâm nước bẩn thì khó làm sạch hoàn toàn.
• Đồ nhựa, kim loại, gốm rửa được và giữ được.
• Giấy tờ ướt — tách rời, phơi khô trong bóng râm, và chụp ảnh lưu bản số.
• Thực phẩm đã tiếp xúc nước lụt thì bỏ, kể cả đồ hộp móp méo.

Điểm cuối là chuyện sức khỏe, không phải chuyện tiếc của.

Nước sinh hoạt

• Giếng khoan và bể chứa ngập nước thì không dùng ngay — cần súc rửa và kiểm theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương.
• Trong lúc chờ, dùng nước đóng chai hoặc nước đã đun sôi kỹ.
• Súc rửa bồn chứa trên mái nếu nghi ngờ.
• Nghe thông báo của địa phương về nước sạch — đây là nguồn đáng tin hơn lời truyền miệng.

Ghi nhận thiệt hại

1. Chụp ảnh trước khi dọn — mọi phòng, mọi món hỏng, và mực nước để lại trên tường.
2. Ghi danh sách đồ hỏng kèm ngày mua nếu nhớ.
3. Giữ hóa đơn sửa chữa và mua thay thế.
4. Nếu có bảo hiểm thì báo sớm và hỏi rõ cần giấy tờ gì.
5. Cập nhật vào hồ sơ nhà — mực nước năm nay là dữ liệu cho lần sau.

Chuẩn bị cho mùa sau

• Nâng ổ cắm và tủ điện lên cao hơn mực nước đã ngập.
• Kê tủ và thiết bị lên bệ.
• Chuẩn bị sẵn túi giấy tờ quan trọng, mang đi được ngay.
• Xem lại lối thoát và chỗ trú khi nước lên nhanh.

Điểm đầu là việc sửa một lần dùng nhiều năm, và nên làm ngay sau đợt ngập khi còn nhớ rõ nước lên tới đâu.

Sức khỏe trong và sau khi dọn

Dọn sau ngập là việc nặng và diễn ra trong môi trường bẩn, nên vài lưu ý:

• Găng, ủng, khẩu trang — nước lụt có thể lẫn nước cống, hóa chất và mảnh sắc.
• Rửa tay kỹ trước khi ăn uống, và không dùng nước chưa chắc sạch để rửa.
• Vết thương hở phải che kín, và nếu bị thương khi dọn thì rửa sạch rồi đi khám.
• Nghỉ giữa chừng — trời nóng cộng việc nặng là kết hợp dễ kiệt sức.
• Muỗi sinh sôi sau ngập — đổ hết vật chứa nước đọng quanh nhà ngay khi dọn.

Nếu có ai sốt, tiêu chảy, hay vết thương sưng đỏ trong những ngày sau ngập thì nên đi khám sớm và nói rõ là vừa dọn lụt.

Giúp hàng xóm và nhận giúp

Sau ngập, cả xóm cùng dọn một lúc, và cách phối hợp quyết định mọi việc nhanh hay chậm:

• Ưu tiên nhà có người già, người bệnh và trẻ nhỏ — họ cần điện nước sớm nhất và ít sức dọn nhất.
• Gom dụng cụ dùng chung: máy bơm, quạt công nghiệp, xe rùa. Cả xóm hiếm khi cần cùng lúc.
• Chia việc nặng — khiêng đồ, kéo bùn — thay vì mỗi nhà tự vật lộn.
• Nhận giúp khi được đề nghị. Cố tự làm hết trong lúc kiệt sức là lúc dễ xảy ra tai nạn nhất.

Câu hỏi thường gặp