Mái và trần: chỗ nhiệt vào nhà nhiều nhất

Ba bài trước nói làm mát nhà, dùng máy lạnh và quạt cho hiệu quả, và làm ngoài nắng cho an toàn. Bài này nói nguồn nhiệt lớn nhất mà nhiều người bỏ qua: mái nhà.

Mái hứng nắng suốt ngày, nhất là từ trưa tới chiều. Với nhà mái tôn thì phần lớn cái nóng trong nhà xuống từ trên đầu, không phải vào từ cửa sổ.

Vì sao mái nóng hơn tường

• Mái nhận nắng gần như vuông góc vào giữa trưa, còn tường thì nhận chếch.
• Tôn mỏng nên nóng lên rất nhanh và toả nhiệt xuống ngay.
• Không có lớp đệm nào giữa mái và không khí trong nhà nếu nhà không có trần.
• Nhiệt còn toả tiếp sau khi tắt nắng, nên nhà nóng tới tối.

Cách rẻ làm được ngay

1. Làm trần — chỉ cần một lớp trần là đã cắt được phần lớn nhiệt bức xạ xuống thẳng.
2. Chừa khoảng thông gió cho phần áp mái: khí nóng phải có đường ra, không thì nó tích lại.
3. Quạt hút gắn ở đầu hồi đẩy khí nóng ra khỏi khoảng áp mái.
4. Che nắng phía tây bằng giàn cây, mái phụ hoặc tấm chắn — hướng tây là hướng nóng nhất buổi chiều.
5. Giữ mái sạch: lá và rác trên mái giữ nhiệt và làm nghẽn thoát nước.

Lớp cách nhiệt dưới mái

• Tấm cách nhiệt hoặc lớp phủ phản nhiệt đặt dưới mái là cách hiệu quả rõ rệt.
• Mặt phản nhiệt phải hướng vào khoảng trống mới có tác dụng — dán sát vào tôn thì gần như vô ích.
• Phủ kín phần lớn diện tích, chừa chỗ hở là nhiệt đi qua chỗ đó.
• Hỏi thợ về loại phù hợp với mái nhà mình, vì mái tôn, mái ngói và mái bằng khác nhau.

Sơn phản nhiệt cho mái

• Màu sáng phản nắng tốt hơn màu tối — đây là phần chắc chắn, ai cũng kiểm được bằng tay sờ.
• Có loại sơn chuyên cho mái; đọc kỹ hướng dẫn về cách làm sạch bề mặt trước khi sơn.
• Sơn lại theo chu kỳ vì lớp sơn bạc dần.
• Không sơn vào ngày nắng gắt: nóng quá thì sơn khô không đều, mà người làm cũng nguy hiểm.

🔴 Lên mái là việc nguy hiểm

• Không lên mái một mình, luôn có người biết mình đang ở trên đó.
• Mái tôn cũ có thể mục — bước vào chỗ yếu là rơi xuyên qua mái.
• Giẫm lên xà gồ, không giẫm giữa tấm tôn.
• Không lên mái khi trời mưa, ướt, hoặc gió mạnh.
• Coi chừng dây điện chạy gần mái.
• Nhà cao, mái dốc, mái lớn thì thuê thợ — tiền công rẻ hơn hậu quả một cú ngã.

Cửa sổ và tường vẫn đáng làm

• Rèm cản nắng phía tây rẻ và thấy khác ngay trong buổi chiều.
• Mái hiên hoặc tấm chắn ngoài cửa sổ hiệu quả hơn rèm trong nhà, vì chặn nắng trước khi nó vào.
• Cây che nắng ngoài tường tây vừa mát vừa không tốn điện.
• Tường sáng màu hấp nhiệt ít hơn tường tối màu.
• Nhưng nếu nhà mái tôn không trần thì làm mái vẫn phải trước, mấy thứ này sau.

Nhà mái bằng

• Mái bằng hấp nhiệt và giữ nhiệt lâu, nên chống nóng ở đây quan trọng không kém mái tôn.
• Lát gạch chống nóng, làm lớp phủ, hoặc trồng cây chậu đều có tác dụng.
• Nước đọng trên mái bằng vừa hại chống thấm vừa là chỗ muỗi đẻ — kiểm dốc thoát nước.
• Đừng chất đồ nặng lên mái mà chưa hỏi về tải trọng.

Chi bao nhiêu là hợp lý

• Bắt đầu bằng thứ rẻ nhất: giữ mái sạch, mở thoát khí áp mái, che nắng hướng tây.
• Rồi mới tới trần và cách nhiệt, đây là khoản lớn hơn nhưng bền.
• Hỏi ít nhất hai nơi báo giá và hỏi rõ gồm những gì.
• Đừng vay để chống nóng — làm dần từng phần trong vài mùa là được.
• Cẩn thận với lời hứa giảm nhiệt tới một con số cụ thể; con số đó phụ thuộc nhà mình chứ không phải phụ thuộc vật liệu.

Kiểm xem có tác dụng không

• Đo nhiệt độ trong nhà cùng giờ, trước và sau khi làm — nhiệt kế rẻ tiền là đủ.
• So với nhiệt độ ngoài trời để biết chênh lệch thay đổi thế nào.
• Ghi lại tiền điện vài tháng, vì nhà mát hơn thì máy lạnh chạy ít hơn.
• Làm từng bước rồi đo, đừng làm hết một lúc rồi không biết cái nào ăn.

Thứ tự đáng làm

Nếu chỉ làm được một việc thì làm trần và chừa đường thoát khí nóng cho khoảng áp mái. Hai thứ này đi cùng nhau, và làm riêng một cái thì hiệu quả kém hẳn.

Sau đó mới tới cách nhiệt dưới mái và che nắng hướng tây — cả gói làm dần trong vài mùa cũng được, không cần làm hết một lần.

Câu hỏi thường gặp