Làm ngoài nắng cho an toàn: dấu hiệu cần dừng ngay

Hai bài trước nói làm mát nhà và dùng máy lạnh quạt cho hiệu quả. Cả hai đều là chuyện trong nhà. Bài này nói phần ở ngoài — vì ở vùng nắng quanh năm thì phần lớn việc vẫn phải làm ngoài trời.

Cần nói rõ ngay từ đầu: đây là chuyện sức khoẻ, và bài này không thay được lời bác sĩ. Ai có bệnh nền, đang dùng thuốc, hoặc từng bị say nắng thì nên hỏi bác sĩ về mức gắng sức phù hợp với mình.

Chọn giờ

• Sáng sớm và chiều muộn là giờ làm được; khoảng giữa trưa là giờ nên tránh việc nặng.
• Chia việc thành hai buổi thay vì làm liền một mạch.
• Việc nặng để buổi sớm, việc nhẹ để buổi chiều.
• Nghỉ theo đồng hồ chứ không theo cảm giác — lúc mệt thật thì người ta thường đã quá muộn.
• Nghỉ trong bóng râm thật, không phải dưới mái tôn nóng.

Uống nước

1. Uống trước khi khát. Khát đã là dấu hiệu cơ thể thiếu nước rồi.
2. Uống từng ít một, đều đặn, hơn là uống một hơi thật nhiều khi đã kiệt.
3. Mang nước theo người, đừng để bình nước ở chỗ phải đi bộ mới tới — người ta sẽ lười đi.
4. Đổ mồ hôi nhiều thì mất cả muối, không chỉ mất nước; chuyện bù thế nào nên hỏi nhân viên y tế, nhất là người có bệnh tim mạch hay thận.
5. Rượu bia không phải nước uống trong lúc làm nắng.

Che chắn

• Nón rộng vành hơn nón lưỡi trai — nó che cả gáy và tai, chỗ hay bỏng nhất.
• Áo dài tay mỏng mát hơn cởi trần dưới nắng gắt, vì nó chặn bớt nắng chiếu thẳng.
• Màu sáng phản nắng tốt hơn màu tối.
• Khăn ướt quanh cổ là cách rẻ và hiệu quả.
• Dựng chỗ râm tạm ngay nơi làm: một tấm bạt căng cũng đủ, không cần cầu kỳ.

Dấu hiệu phải dừng ngay

Đây là phần quan trọng nhất bài. Thấy những dấu hiệu này thì dừng, vào chỗ mát, và gọi người:

• Chóng mặt, hoa mắt, đứng không vững.
• Đau đầu, buồn nôn.
• Da nóng mà không ra mồ hôi nữa — đây là dấu hiệu nặng.
• Tim đập nhanh, thở gấp.
• Chuột rút liên tục.
• Nói lẫn, lơ mơ, không tỉnh táo — đây là tình huống cần cấp cứu, gọi ngay dịch vụ y tế.

Đừng ráng nốt cho xong. Đó là câu nói đã trả giá bằng nhiều tai nạn.

Làm gì khi có người bị

1. Đưa vào chỗ mát và thoáng, nới quần áo.
2. Làm mát cơ thể: quạt, lau nước mát, chườm ở cổ và nách.
3. Cho uống nước nếu người đó còn tỉnh và nuốt được; người lơ mơ thì không cho uống.
4. Gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh lơ mơ, co giật, hoặc không đỡ sau vài phút.
5. Ở lại với người đó cho tới khi có người có chuyên môn tới.

Chuẩn bị trước khi ra làm

• Ăn trước khi làm — bụng đói dưới nắng là dễ xỉu nhất.
• Ngủ đủ đêm trước; thiếu ngủ làm cơ thể chịu nóng kém hẳn.
• Mang đủ nước cho cả buổi, tính dư chứ đừng tính vừa.
• Nói cho người nhà biết mình làm ở đâu nếu làm một mình ngoài vườn xa.
• Mang theo điện thoại đã sạc và để trong túi, không để trong nhà.
• Có sẵn một chỗ râm đã biết trước để lui về, đừng tới lúc mệt mới đi tìm.

Người già và trẻ nhỏ

• Người già mất cảm giác khát nên phải nhắc uống, đừng đợi họ đòi.
• Trẻ nhỏ nóng lên nhanh hơn người lớn và không biết nói mình đang mệt.
• Không bao giờ để ai trong xe đóng kín, dù chỉ vài phút — trong xe nóng lên rất nhanh.
• Để mắt tới người ở một mình, nhất là ngày nắng gay gắt.

Người làm thuê và người làm công nhật

• Chỗ nghỉ có bóng râm và nước uống là việc của người thuê, không phải đặc ân.
• Đừng khoán việc theo kiểu ép làm giữa trưa để cho nhanh.
• Người mới làm chưa quen nắng thì cần vài ngày để cơ thể thích nghi — đừng giao việc nặng nhất cho họ ngày đầu.
• Nói trước dấu hiệu cần dừng với cả nhóm; người ta không dừng vì không biết lúc nào nên dừng.

Một câu cuối

Nắng ở vùng này là chuyện quanh năm, nên dễ có tâm lý "quen rồi, không sao đâu". Quen thì có thật, nhưng nó chỉ giúp chịu đựng lâu hơn chứ không đổi được giới hạn của cơ thể. Việc nào cũng có thể làm sớm hơn một tiếng — sức khoẻ thì không mua lại được.

Câu hỏi thường gặp