Dùng máy lạnh và quạt cho hiệu quả: mát hơn mà đỡ tốn
Bài trước nói cách làm mát nhà mà không dựa hết vào máy lạnh. Bài này nói phần còn lại: khi đã dùng máy lạnh thì dùng sao cho hiệu quả.
Ở xứ nóng quanh năm, đây là khoản chi đều đặn, nên vài thói quen nhỏ cộng lại thành khác biệt thật.
Quạt và máy lạnh dùng chung
Đây là điều hiệu quả nhất và ít người làm: bật quạt cùng máy lạnh.
- Quạt đẩy không khí chuyển động nên người thấy mát hơn ở cùng nhiệt độ.
- Nhờ vậy có thể để máy lạnh ở mức cao hơn mà vẫn dễ chịu.
- Quạt tốn điện ít hơn máy lạnh rất nhiều.
- Quạt trần hoặc quạt đứng đều được; hướng gió nên xuôi, không thổi thẳng vào mặt người ngủ.
Đặt nhiệt độ
- Đừng hạ thật thấp cho nhanh mát — máy không làm lạnh nhanh hơn vì con số thấp, chỉ chạy lâu hơn trước khi ngắt.
- Chênh lệch quá lớn giữa trong và ngoài làm khó chịu khi ra vào.
- Ban đêm nên đặt cao hơn ban ngày, vì cơ thể lúc ngủ ít sinh nhiệt hơn.
- Chế độ hẹn giờ tắt hoặc tăng nhiệt sau vài giờ là thứ đáng dùng.
Chặn nhiệt trước khi làm lạnh
Máy lạnh phải làm việc nhiều hay ít phụ thuộc vào lượng nhiệt vào phòng:
- Che nắng phía ngoài — mái đua, rèm ngoài, cây; hiệu quả hơn hẳn rèm trong.
- Đóng cửa phòng đang làm mát, và bịt khe cửa nếu hở nhiều.
- Rèm dày ở cửa kính hướng tây vào buổi chiều.
- Tắt bớt thiết bị tỏa nhiệt trong phòng.
- Làm mát phòng nhỏ thay vì cả nhà, khi chỉ có ít người.
Điểm một là chỗ đầu tư đáng nhất: một tấm che nắng bên ngoài giảm việc cho máy suốt nhiều năm.
Bảo trì: phần quyết định
- Vệ sinh lưới lọc đều — lưới bẩn làm máy yếu đi và tốn điện hơn. Đây là việc tự làm được và nên làm thường.
- Cục nóng phải thoáng, không bị vây kín, không phơi nắng gắt cả ngày nếu tránh được.
- Không để đồ chắn trước dàn lạnh.
- Bảo dưỡng định kỳ theo hướng dẫn của máy.
- Nghe tiếng lạ hoặc thấy chảy nước thì gọi thợ sớm, đừng để lâu.
Điểm đầu là việc đơn giản nhất mà bị bỏ nhiều nhất: máy chạy yếu thường không hỏng, chỉ là lưới lọc đầy bụi.
Sức khỏe khi dùng máy lạnh
- Không để gió thổi thẳng vào người đang ngủ, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
- Không khí khô làm khô mũi họng; một chậu nước hoặc máy tạo ẩm giúp được, nhưng đừng làm phòng quá ẩm.
- Mở cửa lấy khí vài lần trong ngày — phòng đóng kín nhiều giờ thì ngột.
- Ra vào giữa hai vùng nhiệt độ chênh nhiều thì nên có bước đệm.
- Ai có bệnh hô hấp và thấy nặng hơn khi dùng máy lạnh thì nên hỏi bác sĩ, đồng thời kiểm vệ sinh lưới lọc.
Quạt: chọn và dùng
- Quạt trần cho phòng rộng và trần cao; gió đều, êm, ít tốn.
- Quạt đứng linh hoạt, hợp phòng nhỏ.
- Quạt hút ở bếp và nhà tắm là loại làm việc khác hẳn — nó đẩy khí nóng và ẩm ra ngoài.
- Đặt quạt hướng ra cửa sổ vào buổi tối khi ngoài mát hơn trong: đẩy khí nóng ra, kéo khí mát vào.
- Vệ sinh cánh quạt — cánh bám bụi vừa yếu gió vừa thổi bụi khắp phòng.
Mẹo thứ tư là cách làm mát nhà rẻ nhất ở xứ này, và nó chỉ ăn khi nhiệt độ ngoài đã xuống thấp hơn trong nhà.
Trước khi mua máy mới
Nếu đang tính lắp thêm hoặc thay máy, mấy điều nên hỏi trước khi chọn:
- Công suất theo diện tích phòng — máy nhỏ quá thì chạy suốt không đủ mát; máy lớn quá thì ngắt liên tục, tốn và làm phòng ẩm khó chịu. Nói rõ diện tích và hướng phòng cho người bán tư vấn.
- Phòng hướng tây hoặc dưới mái chịu nhiệt nhiều hơn, nên cần tính khác phòng khuất nắng.
- Chỗ đặt cục nóng — bàn trước với thợ, vì đây là thứ khó dời sau khi lắp.
- Đường thoát nước của dàn lạnh phải có độ dốc; lắp ẩu là nhỏ nước xuống tường.
- Điện có đủ tải không — thêm máy lạnh vào hệ thống cũ là chuyện phải kiểm.
Điểm cuối liên quan tới an toàn và nên hỏi thợ điện, không chỉ hỏi người bán máy.
Mấy ngày nóng đỉnh điểm
Xứ này có những đợt nắng gay gắt kéo dài, và lúc đó nên đổi cách sinh hoạt chứ không chỉ đổi cách dùng máy:
- Dồn việc nặng vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Uống nước đều, không đợi khát; người lớn tuổi và trẻ nhỏ cần được nhắc.
- Gom cả nhà về một phòng mát vào giờ nóng nhất, thay vì làm mát nhiều phòng.
- Để ý người làm việc ngoài trời trong nhà mình — say nắng là chuyện có thật và cần xử ngay.
Nếu ai đó chóng mặt, buồn nôn, da nóng mà không ra mồ hôi thì đưa vào chỗ mát và tìm hỗ trợ y tế — đây không phải chuyện chờ xem sao.