Gầm sàn nhà: dùng vào việc gì và giữ thế nào

Ba bài trước nói giữ hay đổi nhà sàn nhà gỗ, bảo dưỡng nhà gỗ miền Tây, và sửa thay cấu kiện. Bài này nói phần bên dưới: gầm sàn.

Đây vừa là không gian sẵn có mà nhiều nhà bỏ phí, vừa là chỗ quyết định tuổi thọ của cả căn nhà — vì cột và dầm chịu lực đều đứng ở đó.

Vì sao gầm sàn quan trọng

• Chân cột tiếp đất là chỗ mục đầu tiên của mọi nhà gỗ.
• Gầm thoáng thì gỗ khô, gầm bí thì ẩm quanh năm và mục nhanh.
• Mối đi lên từ dưới đất, nên gầm sàn là tuyến đầu.
• Nhìn được gầm là kiểm được nhà; bít kín gầm là mất khả năng phát hiện sớm.

Giữ thoáng là việc số một

1. Chừa đường gió đi qua, đừng vây kín bốn phía.
2. Không chất đồ sát chân cột — chừa khoảng trống quanh mỗi cột.
3. Dọn lá, rác, cỏ mọc định kỳ; chúng giữ ẩm và là chỗ mối làm tổ.
4. Không đắp đất cao lên chân cột.
5. Thoát nước tốt: nước đọng dưới gầm là nguyên nhân mục nhanh nhất.

Dùng gầm sàn để cất đồ

• Kê đồ lên giá hoặc lên kệ, không đặt thẳng xuống đất.
• Đồ nặng đặt chỗ dễ lấy, đừng nhét vào trong sâu rồi khiêng ra khó.
• Không cất giấy tờ, ảnh, đồ sợ ẩm ở đây — gầm sàn luôn ẩm hơn trong nhà.
• Ghi nhãn và xếp theo loại, nếu không thì vài năm sau thành đống không ai dám dọn.
• Đồ gỗ cũ cất dưới gầm dễ thành nguồn mối cho cả nhà — cái này đáng chú ý.

🔴 Không cất và không làm dưới gầm

• Xăng, dầu, bình gas, hoá chất — gầm sàn gỗ mà để mấy thứ này là rủi ro cháy nghiêm trọng.
• Không đốt lửa, không nấu nướng dưới gầm nhà gỗ.
• Không chạy máy phát điện ở đó, kể cả khi gầm trông thoáng.
• Không để dây điện chạy lung tung dưới gầm; nếu cần điện thì nhờ thợ đi dây đúng cách.
• Không hàn, không cắt sắt dưới gầm nhà gỗ.

Nuôi gia súc gia cầm dưới gầm

• Đây là nếp lâu đời ở nhiều nơi, nhưng có mấy điều nên cân nhắc.
• Phân và nước tiểu làm chân cột mục nhanh và giữ ẩm quanh năm.
• Mùi và ruồi muỗi ảnh hưởng tới người ở ngay phía trên.
• Nếu vẫn nuôi thì quây riêng một phần, chừa chân cột ra, và dọn thường xuyên.
• Hỏi thú y hoặc cán bộ địa phương về quy định và về phòng bệnh — đây là việc của người có chuyên môn.

Làm chỗ ngồi chơi dưới gầm

• Gầm cao thoáng là chỗ mát nhất nhà vào buổi trưa — nhiều nhà dùng làm chỗ ngồi, chỗ tiếp khách.
• Lát nền thoát nước tốt, đừng láng kín khiến nước đọng quanh chân cột.
• Kê bàn ghế rời để dễ dọn khi cần hoặc khi nước lên.
• Che nắng chiều bằng rèm hoặc giàn cây, không xây tường kín.
• Đây là cách dùng hợp với thiết kế nhất — dùng không gian mà vẫn giữ thông thoáng.

An toàn cho trẻ nhỏ

• Trẻ hay chơi dưới gầm, nên đồ chất cao mà không chắc là mối nguy.
• Không để vật sắc nhọn, nông cụ trong tầm với.
• Cầu thang lên sàn phải chắc và có tay vịn, bậc đều nhau.
• Vùng nước thì rào phần gầm giáp mé nước, và vẫn phải có người để mắt.

Kiểm mối định kỳ

• Đi một vòng gầm sàn vài tháng một lần, mang đèn pin.
• Tìm đường đất nhỏ chạy dọc cột, mạt gỗ dưới chân, chỗ gõ vào nghe rỗng.
• Thấy dấu thì gọi người có nghề sớm — mối xử sớm rẻ hơn nhiều lần.
• Kiểm kỹ hơn sau mùa mưa, đây là lúc mối hoạt động mạnh và ẩm còn cao.
• Ghi lại ngày kiểm để biết mình có làm đều không.

Mùa nước lên

• Dọn trống gầm trước mùa — đồ để lại sẽ trôi, và trôi ra đụng vào cột là hại nhà.
• Buộc chắc thứ không dọn được.
• Sau khi nước rút thì dọn bùn sớm, bùn giữ ẩm rất lâu quanh chân cột.
• Kiểm lại chân cột và chỗ neo sau mỗi mùa nước.

Một cách nhìn

Người xưa làm nhà sàn có lý do rất thực tế: tránh nước, tránh ẩm, đón gió, và giữ gỗ khô. Gầm sàn không phải chỗ thừa — nó là một phần của thiết kế.

Dùng nó thì dùng, nhưng đừng dùng tới mức làm mất cái công dụng ban đầu ấy; bít kín gầm để lấy thêm chỗ chứa là đổi vài mét vuông lấy tuổi thọ của cả căn nhà.

Câu hỏi thường gặp