Bán hàng theo mùa vụ ở miền Tây: con nước, mùa trái và dòng tiền
Bài trước nói sắp nhà kiêm tiệm. Bài này nói phần nhịp: buôn bán ở đây lên xuống theo mùa rất rõ, và không tính trước thì lúc đông không đủ hàng, lúc vắng thì vốn nằm chết.
Những nhịp chính
- Mùa thu hoạch — dân có tiền, mua sắm mạnh; mỗi vùng một loại nông sản nên nhịp khác nhau.
- Trước và sau Tết — cao điểm lớn nhất, rồi hụt hẳn sau đó.
- Mùa nước — đi lại khó hơn, và ở vùng ngập thì nhu cầu đổi khác.
- Ngày họp chợ ở nhiều nơi vẫn theo nhịp riêng.
- Cưới hỏi, tân gia — dồn vào mấy tháng nhất định trong năm.
Việc nên làm là vẽ nhịp của chính khu mình, không lấy nhịp của nơi khác — hai xã cách nhau vài cây số có khi lệch mùa.
Ghi lại mới biết nhịp
Không cần phần mềm, chỉ cần một cuốn sổ ghi mỗi ngày một dòng: hôm nay bán được bao nhiêu, món nào chạy.
Sau một năm là thấy rõ tháng nào đông tháng nào vắng, và sau hai năm thì con số bắt đầu đáng tin. Trước đó thì mọi kế hoạch đều là phỏng đoán — và trí nhớ thường nhớ mùa đông khách rõ hơn mùa ế.
Tính hàng theo mùa
- Nhập trước cao điểm, tính lùi từ ngày khách bắt đầu mua chứ không từ ngày đỉnh.
- Mùa thấp thì nhập ít, quay vòng nhanh — thà thiếu một hai món còn hơn ôm hàng.
- Hàng để lâu không hỏng thì mua khi rẻ; hàng dễ hỏng thì bám sát nhu cầu.
- Hỏi nhà cung cấp về khả năng bổ sung nhanh — nếu bổ sung được trong vài ngày thì không cần ôm.
Dòng tiền: phần quyết định
Nhiều tiệm ở đây lời cả năm nhưng vẫn kẹt tiền, vì tiền vào theo mùa còn chi phí thì đều đặn.
- Để riêng một khoản cho mùa thấp ngay khi mùa cao vừa qua — đây là việc khó nhất và cũng quan trọng nhất.
- Biết chi phí cố định mỗi tháng là bao nhiêu: điện nước, mặt bằng, người làm.
- Đừng dồn hết tiền lời vào hàng ngay sau mùa cao.
- Tách tiền tiệm và tiền nhà — điều đã nói ở bài về tiệm nhà, và nó đúng nhất với hộ buôn bán theo mùa.
Bán chịu: chuyện của khách quen
Ở vùng làm nông, bán chịu chờ tới mùa là nếp có thật và nhiều khi không tránh được. Vài cách giữ cho nó không thành gánh:
- Ghi sổ đàng hoàng, có ngày và có số — cả hai bên cùng xem được. Sổ rõ ràng là bảo vệ cả người mua lẫn người bán.
- Đặt hạn mức cho mỗi người, và nói trước chứ đừng để tới lúc phải từ chối.
- Biết tổng số đang cho nợ — nhiều tiệm không biết con số này, và đó là chỗ nguy hiểm.
- Nhắc nhẹ và sớm, đừng để dồn tới mức khó nói.
- Chấp nhận có khoản mất và tính nó vào giá; đây là thực tế của cách buôn bán này.
Điểm ba đáng nhấn: bán chịu rải rác cho nhiều người thì từng khoản nhỏ, cộng lại có khi bằng cả tháng hàng.
Mùa vắng làm gì
- Sửa sang, dọn kho, kiểm hàng tồn — việc không làm được lúc đông.
- Đi tìm nguồn hàng mới, thăm nhà cung cấp.
- Ghi lại mùa vừa qua: bán được gì, thiếu gì, khách hỏi gì mà mình không có.
- Giữ liên lạc với khách quen — nhắn khi có hàng mới.
- Nghỉ ngơi thật sự ít ngày; mùa cao sắp tới cần sức.
Nghĩ dài hơn một mùa
Người bán lâu năm thường nói cùng một ý: cái giữ tiệm sống qua mùa vắng không phải hàng mà là khách quen. Bán đúng giá, nói thật về hàng, và cư xử tử tế lúc khách khó khăn — đó là thứ khiến người ta quay lại khi có tiền.
Điều này trùng với những gì đã nói ở bài về nếp chợ, và nó đúng ở mọi vùng: quan hệ mới là phần vốn bền nhất.
Đi lại và giao hàng theo con nước
Ở vùng kênh rạch, việc vận chuyển đổi theo mùa và ảnh hưởng trực tiếp tới buôn bán:
- Mùa nước lớn đi ghe thuận nhưng bốc dỡ khó hơn; bến trơn và nước chảy mạnh.
- Mùa cạn có đoạn ghe lớn không vào được, phải sang ghe nhỏ hoặc chuyển sang đường bộ.
- Đường bộ mùa mưa có đoạn lầy hoặc ngập cục bộ; nên hỏi trước khi hẹn giờ giao.
- Hàng dễ ướt phải bọc kỹ hơn hẳn so với chở đường bộ khô ráo.
Việc nên làm: hỏi người chở quen về nhịp con nước ở đúng tuyến của mình, và hẹn giờ giao theo đó thay vì theo lịch cố định. Sai một buổi nước là hàng nằm lại tới hôm sau.