Cây lớn gần nhà: rễ, cành và chuyện an toàn

Ba bài trước nói vườn cây quanh nhà, chọn cây trồng quanh nhà, và chuyện cây được mùa. Bài này nói về những cây đã lớn: cây to đứng gần nhà thì cần để mắt chỗ nào.

Cây lớn là tài sản thật — bóng mát, trái, và cả chục năm mới có được. Mục tiêu là giữ cây mà vẫn an toàn, không phải chặt cho xong.

Rễ cây và nền nhà

• Rễ lớn ăn vào móng, sân, tường rào gây nứt theo thời gian — dấu hiệu là vết nứt chạy theo hướng gốc cây.
• Rễ làm nghẽn cống và hầm cầu; nước thoát chậm dần là một dấu hiệu.
• Sân bị đội gồ lên ở chỗ có rễ chạy qua.
• Chặt rễ lớn là chuyện phải cân nhắc — chặt sai làm cây yếu và dễ đổ, nên hỏi người có nghề.
• Nứt lớn ở tường nhà thì hỏi thợ xây hoặc kỹ sư, đừng đoán nguyên nhân là do cây rồi chặt nhầm.

Cành vươn qua mái

1. Cành cọ mái làm mòn ngói và tôn, và là đường cho chuột kiến vào nhà.
2. Lá rụng đầy máng xối làm nước tràn ngược, đây là nguyên nhân thấm trần rất thường gặp.
3. Cành khô treo lơ lửng là thứ nguy hiểm nhất — rơi lúc nào không ai biết trước.
4. Cành gần dây điện thì tuyệt đối không tự xử lý; báo đơn vị điện lực.
5. Tỉa gọn trước mùa mưa bão là việc đáng làm hằng năm.

🔴 Tỉa và chặt là việc nguy hiểm

• Không trèo cây cao một mình, và không đứng trên thang tựa vào chính cành đang cưa.
• Cưa máy trên cao là việc của thợ có nghề — đây là loại tai nạn thường để lại hậu quả nặng.
• Cây to, cây nghiêng, cây gần nhà hoặc gần đường thì thuê người, đừng tự làm.
• Đội mũ, đeo kính, dọn người ra khỏi vùng cành rơi kể cả khi chỉ tỉa cành nhỏ.
• Ngày mưa gió thì hoãn, không có cành nào gấp tới mức phải cưa trong mưa.

Sau mưa bão

• Đi một vòng xem cành gãy treo lơ lửng — nguy hiểm nhất là cành đã gãy mà chưa rơi.
• Không đứng dưới cây khi kiểm sau bão, và không tự gỡ cành mắc trên cao.
• Xem gốc có bị xói đất hoặc đất quanh gốc mềm ra không.
• Cây nghiêng hẳn sau bão thì báo người có nghề ngay, đừng chờ.
• Dọn cành rơi sớm để lối đi thông và không thành chỗ muỗi đẻ khi mưa tiếp.

Hàng xóm và ranh đất

• Cành vươn sang đất người ta thì nói chuyện trước, đừng tự sang cắt.
• Trái rụng sang nhà bên cũng nên hỏi xem có phiền không.
• Rễ ăn sang móng nhà hàng xóm là chuyện nên xử sớm, để lâu thành mâu thuẫn khó gỡ.
• Cây trên ranh đất thì hỏi rõ quy định địa phương trước khi đụng tới.
• Nói chuyện tử tế giải quyết được gần hết; hàng xóm còn ở cạnh nhau lâu dài.

Chăm cây lớn cho đỡ phải xử lý

• Tỉa đều hằng năm nhẹ hơn nhiều so với tỉa một lần thật nhiều sau mấy năm bỏ mặc.
• Không đắp đất cao lên gốc — gốc bị vùi dễ mục.
• Không đổ bê tông kín quanh gốc, chừa phần đất cho rễ thở và cho nước thấm.
• Không buộc dây thép quanh thân, để lâu là siết chết phần vỏ.
• Tưới sâu và thưa tốt hơn tưới cạn mỗi ngày, rễ ăn xuống sâu thì cây đứng vững hơn.

Dấu hiệu cây có vấn đề

• Gốc lung lay, đất quanh gốc nứt hoặc gồ lên — dấu hiệu rễ đã yếu, cần người có nghề xem.
• Thân rỗng, có nấm mọc ở gốc, vỏ bong từng mảng lớn.
• Cành khô nhiều bất thường trong một mùa.
• Cây nghiêng thêm so với trước — so với ảnh cũ là biết.
• Thấy mấy dấu này thì hỏi sớm, đừng chờ tới mùa bão.

Trồng mới thì trồng xa ra

• Hỏi cây đó lớn tới đâu trước khi trồng, không nhìn theo kích thước lúc mua.
• Trồng cách nhà, cách tường rào, cách đường ống một khoảng rộng rãi.
• Tránh trồng ngay trên đường cống và hầm cầu.
• Cây nhỏ hoặc cây tán vừa hợp hơn cho sân hẹp.
• Trồng đúng chỗ một lần đỡ hơn nhiều so với xử lý cả chục năm sau.

Giữ cây là lựa chọn tốt

Cây lớn cho bóng mát làm nhà mát hơn thật, giữ đất ở chỗ dốc và bờ kênh, và trồng mới phải mất cả chục năm mới bằng.

Nên trước khi quyết chặt, hỏi xem tỉa gọn và xử lý phần rễ có đủ không — nhiều trường hợp là đủ, và giữ được cây.

Câu hỏi thường gặp