Cây được mùa: ăn không hết thì làm gì cho khỏi phí

Hai bài trước nói bố trí vườn quanh nhà và chọn cây nghĩ tới lúc cây lớn. Bài này nói tình huống mà nhà nào có vườn cũng gặp: cây cho nhiều hơn nhà ăn nổi.

Vui thì vui, nhưng nếu không tính trước thì phần lớn rơi xuống đất và thành công dọn. Mà đây lại là chuyện chuẩn bị được, vì cây thì năm nào cũng ra đúng mùa ấy.

Thu hái đúng lúc

• Hái rải ra thay vì hái một lượt nếu cây cho phép — vừa ăn được lâu vừa đỡ dồn.
• Hái buổi sáng sớm khi trời còn mát; quả hái lúc nắng gắt xuống nhanh hơn.
• Nhẹ tay — vết dập là chỗ hỏng đầu tiên, và một quả dập làm hỏng cả rổ.
• Để cuống với loại cần cuống; ngắt sát quả thì nhanh hỏng.
• Đừng để quả rụng nằm dưới gốc: hút ruồi, hút kiến, và làm chỗ ủ bệnh cho cây.

Chia cho người quen — cách tốt nhất

1. Chia sớm khi còn tươi, đừng đợi tới lúc ăn không kịp mới đem cho.
2. Chia lượng vừa phải — cho nhiều quá thì nhà người ta cũng ăn không hết và cũng phải bỏ.
3. Hỏi trước một câu nếu là hàng xóm cũng có vườn; có khi nhà họ cũng đang thừa.
4. Ưu tiên người ở xa vườn: người trong phố, người nhà ở thành phố, đồng nghiệp.
5. Gửi kèm một câu nói cách ăn hoặc cách để; nhiều người nhận xong không biết giữ thế nào.

Cách này vừa không phí vừa giữ được quan hệ — và người ta nhớ rất lâu chuyện được cho trái cây vườn nhà.

Trữ được bao lâu

• Phân loại ngay khi hái: quả lành để được lâu, quả dập ăn trước.
• Đừng rửa trước khi cất nếu chưa ăn ngay; ẩm làm nhanh hỏng.
• Chỗ mát, thoáng, không chồng đống — chồng cao thì lớp dưới bị đè và dập.
• Tủ lạnh không hợp với mọi loại; có loại lạnh quá thì sượng hoặc thâm vỏ.
• Kiểm mỗi ngày và nhặt quả hỏng ra — một quả hỏng lây rất nhanh sang quả bên cạnh.

Chế biến đơn giản

• Cấp đông là cách dễ nhất: gọt, chia phần, cho vào túi, ép dẹt, ghi ngày.
• Phơi hoặc sấy với loại phù hợp — nhà ở vùng nhiều nắng thì đây là cách rẻ nhất.
• Nấu chín rồi trữ: mứt, nước cốt, si rô.
• Làm theo mẻ nhỏ trước, nếm thử rồi mới làm mẻ lớn.
• Ghi ngày lên mọi hũ và túi; không ghi thì vài tháng sau không ai dám ăn.
• Hũ đựng phải sạch và khô; đây là phần an toàn, không phải phần gọn gàng.

Bán ít một

Không cần thành người buôn mới bán được:

• Bán cho vòng quen trước — họ mua vì tin, và không cần quảng cáo gì.
• Đặt giá phải chăng và cố định; đổi giá liên tục làm người mua ngại hỏi.
• Nói rõ hàng vườn nhà, cỡ không đều, không đẹp như hàng chợ — nói trước thì không ai phàn nàn.
• Gửi hàng thì gói kỹ, và nhớ hàng tươi đi xa là rủi ro; bán gần thì hơn.
• Bán hết thì nghỉ, đừng gom thêm hàng nơi khác — làm vậy là đã thành chuyện khác.

Đưa đi xa

• Hàng gửi xe khách hay xe đò là cách phổ biến nhất ở quê — rẻ và nhanh, nhưng phải có người nhận đầu kia.
• Hỏi nhà xe trước xem có nhận hàng tươi không và giờ nào xe chạy.
• Gói bằng thùng cứng, chèn giấy hoặc lá cho khỏi lăn; bọc nilon kín thì hấp hơi và hỏng nhanh hơn.
• Ghi tên và số điện thoại cả hai đầu lên thùng, không chỉ ghi tên người nhận.
• Báo người nhận giờ xe tới — hàng nằm ở bến nửa ngày là hỏng.

Phần không dùng được

1. Ủ làm phân — quay lại nuôi chính cái cây đã cho nó.
2. Cho gia súc gia cầm nếu loại đó ăn được; hỏi cho chắc.
3. Đừng đổ thành đống gần nhà: ruồi, mùi, và chuột.
4. Chôn lấp trong vườn cách xa chỗ sinh hoạt nếu số lượng lớn.

Tính trước cho mùa sau

• Ghi lại năm nay được bao nhiêu, chia bao nhiêu, bỏ bao nhiêu.
• Chuẩn bị trước hũ, túi, chỗ trữ ngay trước mùa.
• Hẹn trước với người hay nhận — họ cũng sắp xếp được.
• Tỉa bớt nếu cây cho quá nhiều mỗi năm; đây là việc nên hỏi người có kinh nghiệm trồng loại đó.

Và một điều nên nhớ: bỏ phí một ít là chuyện bình thường với vườn nhà. Không cần tận dụng bằng mọi giá tới mức cả nhà mệt — vườn nhà vốn là chuyện vui, không phải chuyện chỉ tiêu.

Câu hỏi thường gặp