Sống cạnh nước: bến, an toàn, và những việc phải làm đều
Nhà sát kênh rạch có những tiện lợi mà nhà trên bờ không có — đường thủy, nước tưới, gió mát, và một mặt thoáng không ai chắn được.
Nó cũng có nhóm việc riêng mà nhà bình thường không phải nghĩ tới. Bài này nói nhóm đó.
Bến: làm cho đúng ngay từ đầu
Bến là chỗ dùng nhiều nhất và cũng là chỗ hay xảy ra tai nạn nhất. Vài điều cơ bản:
- Bậc lên xuống đều nhau — bậc cao thấp lộn xộn là nguyên nhân trượt ngã phổ biến, nhất là lúc tối và lúc tay đang bưng đồ.
- Bề mặt không trơn — rêu bám ở phần ngập nước theo mùa là chuyện chắc chắn xảy ra, nên cần cọ định kỳ.
- Có chỗ vịn — một thanh sắt hoặc dây cũng đủ, và nó quan trọng với người lớn tuổi.
- Đèn ở bến — chỗ này tối là rủi ro thật.
Với bến dùng để lên xuống hàng, cần thêm một khoảng bằng phẳng ở đầu bến để đặt hàng tạm, thay vì khiêng thẳng một mạch.
An toàn cho trẻ nhỏ — việc quan trọng nhất
Đây là phần em muốn nói rõ nhất trong bài. Nhà sát nước mà có trẻ nhỏ thì đây là rủi ro lớn nhất, lớn hơn mọi thứ khác cộng lại.
Những gì các gia đình thường làm:
- Rào hoặc cổng chắn ở lối ra bến, có chốt cao ngoài tầm với của trẻ.
- Dạy bơi sớm — đây là điều nhiều gia đình vùng sông nước coi là bắt buộc.
- Áo phao khi đi ghe, kể cả quãng ngắn.
- Không để trẻ chơi một mình ở khu gần nước, kể cả khi nước cạn.
Điều cần nói thẳng: không có cách bố trí nhà nào thay được việc trông chừng. Rào chắn giảm rủi ro chứ không loại bỏ nó.
Bờ: theo dõi có bị ăn vào không
Sạt lở bờ diễn ra chậm nên khó nhận ra nếu không để ý. Cách theo dõi đơn giản:
- Cắm một cọc mốc cách mép bờ một khoảng cố định, đo lại mỗi năm.
- Chụp ảnh cùng một góc mỗi năm một lần, so với năm trước.
- Chú ý dấu hiệu sớm — vết nứt dọc theo bờ, cây nghiêng dần ra phía nước, đất tơi ở mép.
Phát hiện sớm thì còn xử được bằng kè hoặc trồng cây giữ đất. Để tới lúc bờ sụp thì tốn kém hơn nhiều lần, và có khi mất cả phần đất.
Nước sinh hoạt
Nhà cạnh nước không có nghĩa là có nước sạch để dùng. Đây là hai chuyện khác nhau, và nhiều nhà phải giải quyết riêng:
- Nước máy nếu khu vực đã có.
- Nước giếng — cần kiểm chất lượng, nhất là vùng có nhiễm mặn hoặc nhiễm phèn.
- Trữ nước mưa — cách truyền thống, cần bể sạch có nắp và lọc thô ở đầu vào.
Với vùng nhiễm mặn theo mùa, việc trữ đủ nước ngọt cho mùa mặn là bài toán phải tính trước, không phải tới lúc mặn mới lo.
Ghe xuồng và chỗ neo
- Buộc chắc, có tính tới nước lên xuống — dây quá ngắn khi nước lên là ghe bị treo hoặc chìm.
- Che nắng mưa nếu để lâu — ghe phơi nắng mưa xuống cấp nhanh.
- Kiểm và tát nước định kỳ, nhất là sau mưa lớn.
Bảo trì phần tiếp giáp nước
Phần công trình chạm nước xuống cấp nhanh hơn hẳn phần trên khô. Nên có lịch kiểm:
- Chân cột, chân kè — chỗ ngập rồi khô luân phiên là chỗ mòn nhanh nhất.
- Kim loại gần nước — rỉ nhanh, nhất là vùng nhiễm mặn.
- Gỗ ngâm nước — kiểm mục và mối.
Kiểm sau mỗi mùa nước là nhịp mà nhiều nhà giữ.
Phần theo nếp phong thủy
Với nhà ven nước, nguyên tắc được nhắc nhiều nhất là nước nên uốn ôm vào chứ không quay lưng đi — và như đã nói ở bài đầu chuyên mục này, đó chính là mô tả khác biệt giữa bờ bồi và bờ lở.
Điều đáng chú ý: đây là một trong số ít trường hợp mà lời khuyên phong thủy trùng khớp với một hiện tượng đo được và có hậu quả vật chất rõ ràng. Không phải chuyện may rủi — bờ lở thì đất mất thật.
Nên nếu chỉ nhớ một điều từ phong thủy về nhà ven nước, thì nhớ điều đó.
Cầu và lối đi bộ trong xóm
Nhiều nhà ven kênh nối với đường lớn bằng cầu nhỏ hoặc lối đi ven bờ. Đây là phần chung nên hay không ai đứng ra lo, và cũng là chỗ hay xảy ra tai nạn.
Vài điều đáng để ý:
- Ván hoặc bậc mục — kiểm định kỳ, nhất là sau mùa mưa. Một tấm ván mục là đủ gây tai nạn.
- Có tay vịn không — với cầu hẹp và cao, đây là thứ đáng góp tiền làm chung trong xóm.
- Đèn ở đầu cầu — rẻ và giảm rủi ro rõ.
Nếu là phần chung của nhiều nhà thì nên bàn với hàng xóm để chia việc và chia chi phí, thay vì đợi ai đó tự làm.