Lối đi và sân nhà vườn: đi lại được cả mùa mưa

Hai bài trước nói thế đất sông nước của nhà vườn Nam Bộ và chuyện chia đất vườn giữa các con. Bài này nói thứ nhỏ hơn mà dùng mỗi ngày: lối đi và cái sân.

Nhà vườn thường rộng, nên dễ nghĩ là "đi đâu chẳng được". Rồi tới mùa mưa thì cả nhà đi vòng, xe không vào nổi, sân sình lầy — và lúc đó sửa khó hơn nhiều so với làm cho đúng ngay từ đầu.

Nhìn xem nhà đang đi đường nào

1. Quan sát vài ngày trước khi làm: người trong nhà đi đâu nhiều nhất, đi từ đâu tới đâu.
2. Vết chân trên cỏ là bản vẽ sẵn có — chỗ cỏ mòn chính là tuyến người ta thật sự đi.
3. Làm lối theo tuyến đó, đừng bắt người nhà đi theo đường mình vẽ cho đẹp; họ sẽ cắt ngang và lối đẹp thành vô dụng.
4. Ba tuyến quan trọng nhất thường là: cổng vào nhà, nhà ra bếp hoặc chỗ giặt, và nhà ra khu chăn nuôi hay vườn.

Nền phải thoát nước

• Đây là phần quyết định — lối đi hỏng gần như luôn vì nước, không vì đi nhiều.
• Nâng cao hơn đất xung quanh, dù chỉ vài phân.
• Tạo độ dốc nhẹ sang một bên để nước chảy đi, không đọng giữa lối.
• Có rãnh hoặc chỗ thoát ở cuối dốc; không có chỗ đi thì nước quay lại.
• Đừng để lối đi chặn đường nước tự nhiên của khu vườn — chỗ đó sẽ đọng và cây hai bên úng.

Chọn vật liệu theo chỗ dùng

• Bê tông bền và dễ lau, nhưng nóng và trơn khi có rêu; chải nhám lúc còn ướt.
• Gạch hoặc đá lát thoáng hơn, nước thấm xuống giữa khe.
• Sỏi hoặc đá dăm rẻ và thoát nước tốt, nhưng khó đẩy xe và hay bắn ra ngoài.
• Đất nện dùng được ở lối phụ, nhưng mùa mưa thì lầy.
• Trộn nhiều loại là bình thường: tuyến chính làm chắc, tuyến phụ làm đơn giản.

Chống trơn

• Rêu là vấn đề chính ở chỗ ẩm và ít nắng — cọ định kỳ, đừng đợi trơn hẳn.
• Mặt càng nhám càng an toàn, kể cả khi nhìn không bóng bẩy.
• Chỗ dốc thì làm rãnh ngang hoặc bậc, đừng làm mặt trơn phẳng.
• Đoạn trước cửa nhà là chỗ hay ngã nhất vì chân ướt — nên nhám hơn phần còn lại và nên có mái che.

Sân trước nhà

• Sân bê tông rộng thì rất nóng, hắt vào nhà cả buổi chiều. Cân nhắc chỉ làm cứng phần cần thiết.
• Chừa mảng cỏ hoặc cây để giảm hắt nóng và bớt chói.
• Nghĩ tới chỗ phơi: sân dùng để phơi thì cần nắng, đừng che hết bằng cây.
• Chỗ ngồi có bóng râm ở rìa sân là thứ cả nhà dùng nhiều hơn người ta nghĩ.

Xe cộ và chở hàng

1. Xe máy thì lối rộng khoảng một mét là đủ, nhưng phải chắc ở chỗ bánh lăn.
2. Nhà có xe bốn bánh hoặc hay có xe chở hàng vào thì phải tính nền chịu tải và chỗ quay đầu — hỏi thợ, đừng ước lượng.
3. Chỗ để xe nên có mái; xe phơi nắng mưa quanh năm xuống rất nhanh.
4. Đừng để lối vào nhà bị xe chắn — đó là chuyện gây khó chịu hằng ngày mà ai cũng chịu đựng thay vì sửa.

Lối cho người đi lại khó

• Nhà có người già hoặc người đi lại khó thì ít nhất một tuyến phải bằng phẳng, không bậc, đủ rộng.
• Tay vịn ở chỗ dốc và ở bậc, làm chắc chứ không làm cho có.
• Tránh sỏi rời trên tuyến đó — chống gậy và bánh xe lăn đều không đi được trên sỏi.
• Chỗ nghỉ giữa đường nếu tuyến dài: một cái ghế đá hay khúc gỗ cũng đủ.

Bảo dưỡng theo mùa

• Trước mùa mưa thì khơi rãnh — rãnh nghẹt là nguyên nhân số một làm lối đi hỏng.
• Vá chỗ nứt sớm; nước vào vết nứt rồi mùa sau nứt rộng gấp mấy lần.
• Cắt rễ cây đội nền khi mới thấy, và đừng trồng cây rễ mạnh sát lối đi.
• Cọ rêu cuối mùa mưa, làm một lượt cho cả tuyến.
• Đi thử vào buổi tối sau khi làm xong — chỗ nào tối, chỗ nào vấp thì chỉ đi ban đêm mới biết.

Đèn và chỗ khách

• Nhà vườn tối hơn nhà phố rất nhiều — đèn ở lối đi là thứ đáng làm sớm.
• Đèn ở cổng, ở khúc rẽ và ở bậc, không cần đèn suốt tuyến.
• Người lạ tới lần đầu phải nhìn ra lối vào; lối vào mập mờ thì khách đi vòng qua sân sau.
• Đánh dấu bậc bằng màu khác hoặc một vệt sáng — bậc lẻ trong sân là chỗ khách hay vấp.

Làm lối đi không phải việc lớn, nhưng nó là thứ cả nhà đụng tới mỗi ngày. Một tuyến làm đúng dùng được mười năm; làm ẩu thì mùa mưa nào cũng nhắc lại.

Câu hỏi thường gặp