Bàn thờ khi nhà ngập: kê cao trước, di dời thế nào, và dọn lại sau khi nước rút
Bốn bài trước của mục này nói những nếp bàn thờ thường thấy trong nhà Nam Bộ, chuyện giỗ chạp ở nhà vườn, ai lo hương khói khi con cháu đi xa hết, và việc lau dọn cùng phòng chống mối mọt, phòng cháy.
Bài này nói một tình huống rất đặc thù của vùng này: khi nước lên tới trong nhà. Đây là chuyện lặp lại theo mùa ở nhiều nơi, nên nó xứng đáng được chuẩn bị trước chứ không phải xử lý vội trong đêm nước dâng.
Chuẩn bị trước mùa: làm một lần, dùng nhiều năm
- Biết mức nước cao nhất từng tới. Hỏi người lớn trong nhà và hàng xóm lâu năm, rồi đánh một dấu nhỏ trên cột hoặc tường. Mọi tính toán về sau dựa vào cái dấu đó.
- Đặt bàn thờ cao hơn mức ấy nếu có thể — trên gác, trên bệ xây, hoặc kệ treo tường bắt chắc.
- Chuẩn bị sẵn một thùng nhựa có nắp kín dành riêng cho đồ thờ: ảnh, bài vị, đồ nhỏ. Để sẵn trong nhà, đừng đợi nước lên mới đi tìm.
- Chụp ảnh toàn bộ bàn thờ khi còn nguyên vẹn. Vừa là tư liệu để bày lại đúng như cũ, vừa là căn cứ nếu có mất mát.
- Ảnh thờ nên có bản sao lưu trong máy hoặc in thêm một bản cất nơi khác. Ảnh giấy ngấm nước là hỏng hẳn, và đó là thứ không mua lại được.
Khi nước bắt đầu lên
- Cắt điện khu vực sẽ ngập trước tiên. Đèn bàn thờ, ổ cắm gần đó phải ngắt trước khi nước tới. Đây là việc đầu tiên, không phải việc cuối.
- Hạ đồ dễ hỏng xuống trước: ảnh, bài vị, đồ giấy, đồ gỗ nhẹ. Cho vào thùng kín, đậy nắp.
- Đồ nặng như lư, bát nhang thì kê lên cao; nếu phải khiêng thì hai người, đừng cố một mình trong nước.
- Nếu phải di dời cả bàn thờ, chọn chỗ cao nhất trong nhà, khô ráo, và không kê ngay dưới đường dây điện.
- Ghi lại hoặc chụp lại nơi bạn cất từng thứ. Trong lúc bận rộn, người ta quên rất nhanh.
🔴 An toàn khi nước đã vào nhà
- Nước và điện là kết hợp nguy hiểm nhất. Không lội vào vùng ngập khi chưa chắc đã cắt điện; không chạm vào ổ cắm, cầu dao khi tay ướt hoặc đang đứng trong nước.
- Không thắp nhang, thắp nến khi đang di dời giữa lúc nhà ngổn ngang. Dùng đèn pin.
- Không dùng máy phát điện trong nhà hay trong khu kín; khí thải gây ngộ độc rất nhanh.
- Nước ngập là nước bẩn — có thể lẫn nước thải, xăng dầu, vật sắc nhọn. Đi ủng, mang găng, và rửa sạch sau khi lội.
- Trẻ nhỏ tuyệt đối không ở gần vùng nước, kể cả nước nông trong sân. Bài về an toàn nước cho trẻ ở mục khác của trang này nói kỹ hơn.
- Đừng cố cứu đồ vật khi nước đang chảy xiết. Không món đồ nào đáng đổi bằng một người.
Sau khi nước rút: thứ tự dọn
- Kiểm điện trước khi bật lại. Thiết bị từng ngấm nước thì không cắm thử; nhờ thợ kiểm. Đây là nguyên tắc chung cho cả nhà, không riêng khu bàn thờ.
- Làm sạch và làm khô khu vực đặt bàn thờ trước khi bày lại. Bày lên khi chân tường còn ẩm thì gỗ sẽ mốc và mối sẽ tới.
- Đồ gỗ ngấm nước để khô tự nhiên trong bóng râm, thoáng gió; phơi nắng gắt ngay thì dễ nứt và cong.
- Đồ đồng, đồ kim loại lau khô kỹ, kể cả khe kẽ, để tránh gỉ.
- Ảnh giấy ngấm nước thì tách rời nhau, để khô trên mặt phẳng, đừng chồng lên nhau. Nếu ảnh quan trọng thì chụp lại bằng điện thoại ngay khi còn đọc được.
- Bày lại theo ảnh chụp trước lũ. Đây là lúc bức ảnh bạn chụp hồi đầu mùa phát huy tác dụng.
Phần nếp thì hỏi người lớn trong nhà
Việc di dời bàn thờ, việc thay cát bát nhang sau khi ngập, việc có làm lễ gì khi bày lại hay không — mỗi nhà một nếp và mỗi vùng một khác. Hãy hỏi người lớn trong họ, đó là câu trả lời đúng nhất cho gia đình bạn.
Điều duy nhất nên nói chung: đừng để ai dùng chuyện ngập lụt để bán cho bạn một khoản lớn nhân danh hoá giải. Nhà vừa qua một đợt nước là lúc túi tiền đã mỏng và tinh thần đang mệt, và đó cũng là lúc dễ bị dẫn dắt nhất.
Chuẩn bị cho năm sau ngay khi vừa dọn xong
Lúc ký ức còn tươi là lúc tốt nhất để cải thiện: nâng bệ đặt bàn thờ, làm thêm một kệ treo cao, mua sẵn thùng kín, ghi lại danh sách việc theo thứ tự. Ghi vào một tờ giấy dán trong tủ, vì sang năm mọi người sẽ quên mất mình đã định làm gì.
Nói gọn lại
Biết mức nước cao nhất, đặt bàn thờ cao hơn mức ấy, để sẵn một thùng kín và một bức ảnh chụp trước lũ. Khi nước lên thì cắt điện trước, hạ đồ dễ hỏng, và không đổi an toàn lấy đồ vật. Sau khi nước rút thì làm khô rồi mới bày lại. Phần nếp thì hỏi người lớn trong nhà — phần chuẩn bị thì là việc của bạn, và làm được từ hôm nay.